Doskonale widoczne są już efekty prac prowadzonych w ubiegłym roku na olkuskim rynku. Wzrost temperatur przyczynił się do rozkwitu roślinności, która urzeka mieszkańców oraz turystów, doceniających powrót zieleni do centralnego placu Srebrnego Miasta. To również inwestycja, która łączy zmiany widoczne na pierwszy rzut oka z rozbudowaną infrastrukturą ukrytą pod powierzchnią rynku.
Choć dla wielu najbardziej zauważalne są nowe nasadzenia roślinności, zasadnicza część prac została wykonana pod ziemią. Obejmowała ona m.in. budowę systemów retencji i nawadniania, przygotowanie specjalistycznych warunków dla istniejącej oraz nowej zieleni, a także zabezpieczenie obiektów zabytkowych. To właśnie te elementy – niewidoczne w codziennym odbiorze – zadecydują o trwałości i funkcjonalności rynku w długiej perspektywie.
– Zależało nam, aby była to inwestycja kompleksowa. Rynek nie tylko zmienia swoje oblicze, ale został przygotowany na kolejne dziesięciolecia – zarówno pod względem infrastrukturalnym, jak i środowiskowym. Wprowadzamy zieleń, zatrzymujemy wodę opadową do późniejszego wykorzystania i jednocześnie chronimy nasze dziedzictwo. Pamiętamy również, że rynek to miejsce, które powinno tętnić życiem, dlatego zachowujemy przestrzeń, w której można organizować różnego rodzaju wydarzenia kulturalne i sportowe – mówi burmistrz Roman Piaśnik.
Jednym z najważniejszych elementów inwestycji było zabezpieczenie piwnic średniowiecznego ratusza, które zostały odkryte w 2010 roku. W podziemiach funkcjonuje dziś multimedialna trasa turystyczna „Podziemny Olkusz”, będąca ważnym elementem oferty turystycznej i edukacyjnej miasta. Z biegiem lat okazało się, że wykonane wcześniej zabezpieczenia są niewystarczające, a do podziemi zaczęła mocno przedostawać się woda.
Aby skutecznie zabezpieczyć podziemia konieczne okazało się rozkopanie dużych fragmentów rynku na głębokość kilku metrów, zerwanie nawierzchni i wykonanie nowych izolacji przeciwwodnych oraz termicznych. Były to prace skomplikowane i kosztowne, ale niezbędne, aby ochronić historyczne podziemia przed zawilgoceniem i degradacją. Bez ich wykonania realnie zagrożone byłoby dalsze funkcjonowanie podziemnej trasy turystycznej, która uległaby zniszczeniu.
Równolegle – czego również nie widać na pierwszy rzut oka – został wdrożony nowoczesny system gospodarowania wodą opadową. Pod powierzchnią rynku powstały trzy zbiorniki retencyjne o łącznej pojemności 30 metrów sześciennych oraz rozbudowana sieć instalacji obejmująca setki metrów rur, linii kroplujących i elementów sterujących. System pozwala na gromadzenie deszczówki i jej automatyczne wykorzystanie do nawadniania zieleni.
Duży nacisk położono także na przygotowanie odpowiednich warunków dla roślinności. Zlikwidowano małe kwatery, które nie dostarczały wystarczającej ilości wody i tlenu do korzeni, a w ich miejsce wykonano głębokie wykopy, wymieniono grunt na specjalistyczne podłoże oraz zastosowano systemy antykompresyjne pod nawierzchnią rynku. Dzięki temu nowe drzewa mają zapewnione warunki do właściwego rozwoju korzeni, co znacząco wydłuża ich żywotność. Już teraz pięknie się zazieleniły.
Zakres nowych nasadzeń był również na bieżąco uzgadniany z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków. Zieleń została zaprojektowana w taki sposób, aby podkreślała historyczny charakter rynku, nie przysłaniając jego najcenniejszych zabytkowych obiektów, w tym bazyliki św. Andrzeja Apostoła.
Warto pamiętać, że pod płytą rynku znajduje się nie tylko trasa „Podziemny Olkusz”, ale również rozbudowana infrastruktura techniczna – liczne instalacje wodno-kanalizacyjne i przewody. To oznaczało, że możliwości wykonywania nowych nasadzeń były ograniczone bezpieczeństwem istniejących sieci. Dostępną przestrzeń wykorzystano w tym zakresie maksymalnie.
W ramach inwestycji posadzono łącznie ponad 7 tysięcy roślin, w tym 26 lip drobnolistnych, blisko 500 krzewów, ponad 1,5 tysiąca bylin oraz ponad 5 tysięcy roślin cebulowych. Utworzono nowe kwatery zieleni i powiększono istniejące powierzchnie biologicznie czynne, co już dziś wyraźnie zmienia charakter rynku. Uzupełnieniem inwestycji była budowa nowej sceny, wykonanie nowego oświetlenia centralnej części rynku oraz naprawa fontann. Zamontowano także elementy małej architektury, takie jak ławki i kosze, które podnoszą komfort korzystania z tej przestrzeni. Efekt już jest widoczny, choć na rozwój części roślinności należy jeszcze poczekać, gdyż ciepłe miesiące dopiero do naszej części Europy nadchodzą. Pierwsze dni pokazały jednak, że rynek w nowej odsłonie cieszy mieszkańców i odwiedzających.
Na realizację inwestycji Gmina Olkusz pozyskała 1,75 mln zł dofinansowania z programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021–2027, Priorytet: Fundusze europejskie dla sprawiedliwej transformacji Małopolski Zachodniej, Działanie: Transformacja klimatyczna ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, w ramach działań dedykowanych transformacji klimatycznej i projektom proekologicznym, takim jak retencja wody i zazielenianie przestrzeni miejskich.
– Były to środki przeznaczone konkretnie na działania związane z adaptacją do zmian klimatu – na retencję, zieleń i rozwiązania ekologiczne. Nie było możliwości wykorzystania ich na inne cele inwestycyjne. Oczywiście mogliśmy nie pozyskiwać żadnych dofinansowań, ale to oznaczałoby rezygnację z realnej zmiany tej przestrzeni i pozostawienie rynku bez rozwiązań technicznych zabezpieczających go na kolejne lata – podkreśla burmistrz Roman Piaśnik.
Wartość zadania wyniosła 3,1 mln zł. Najlepszą ofertę w przetargu złożyła firma Flora Sp. z o.o. Sp. k., a., która udzieliła 8 lat gwarancji na wykonane prace.
