Dzisiaj pamiętamy o 85. rocznicy Krwawej Środy, czyli dramatycznego wydarzenia, jakie miało miejsce 31 lipca 1940 roku. Z tej okazji kwiaty pod płytą pamiątkową przy olkuskim Skwerze złożyli Burmistrz Olkusza Roman Piaśnik oraz przedstawiciele olkuskich organizacji społecznych z pułkownikiem Stanisławem Bartoszcze na czele. Włodarz Olkusza zapalił także symboliczny znicz przy płycie na olkuskim rynku.
– Wydarzenia, które przeszły do historii jako Krwawa środa, były pierwszą masową akcją pacyfikacyjną na terenie Olkusza i ziemi olkuskiej, do jakiej doszło podczas okupacji. Co roku spotykamy się w gronie organizacji kombatanckich, by uczcić pamięć o olkuszanach, którzy mierzyli się z horrorem wojny. W miejscu na Skwerze, w którym ustawiony został obelisk Krwawej Środy, także rozgrywały się te tragiczne dla mieszkańców Olkusza chwile. – mówi burmistrz Roman Piaśnik.
Krwawą Środę poprzedziły wydarzenia, do jakich doszło w nocy z piętnastego na szesnastego lipca 1940 roku, kiedy do położonej na Parczach wilii doktora Juliana Łapińskiego wtargnął włamywacz. Zaskoczony przez zakwaterowanego tam niemieckiego funkcjonariusza oddał w jego kierunku śmiertelny strzał. W odwecie 16 lipca Niemcy rozstrzelali na Parczach dwudziestu Polaków: piętnastu osadzonych w Mysłowicach więźniów i pięciu olkuszan. Potem spalono dom doktora Łapińskiego.
Dalszym ciągiem akcji odwetowej były wydarzenia, do jakich doszło niespełna dwa tygodnie później. W nocy z 30 na 31 lipca 1940 roku miasto zostało otoczone kordonami policji, SS i żandarmerii. Już od około godziny 3 w nocy wywlekano z domów wszystkich mężczyzn w wieku od 14 do 55 lat. Zostali spędzeni na rynek olkuski oraz na place przy szkole powszechnej (obecnie Szkoła Podstawowa Nr 1) i Kasie Chorych (obecnie Starostwo Powiatowe), szkole rzemieślniczej (obecnie Zespół Szkół Nr 1), a także na rynek czarnogórski (obecnie Skwer) i pusty plac pomiędzy ulicą Żuradzką i linią kolejową. Tam byli bici, maltretowani i poniżani przez Niemców. Ze szczególnym okrucieństwem traktowano olkuskich Żydów. Podczas próby ucieczki został zastrzelony Tadeusz Lupa, pracownik olkuskiego magistratu. Ciężko pobity został olkuski Żyd nazwiskiem Majer, posiadający obywatelstwo USA. Około dwunastu ciężko pobitych mieszkańców Olkusza wywieziono do więzienia w Sosnowcu. Jak wynika z relacji, część ofiar Krwawej środy zmarło w następnych dniach.
W dniu 31 lipca 1982 roku, podczas 42. rocznicy Krwawej środy, przy Skwerze, czyli dawnym Rynku Czarnogórskim, odsłonięto obelisk z pamiątkową tablicą. Napis na tablicy głosi: „W dniu 31 lipca 1940 roku zwanym odtąd Krwawą środą plac ten był jednym z miejsc okrutnej hitlerowskiej represji karnej przeprowadzonej na męskiej ludności miasta”. Podobną płytę odsłonięto tego dnia także na olkuskim rynku.
W 2020 roku, staraniem władz Olkusza oraz krakowskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, ukazała się książka „Krwawa środa 1940 w Olkuszu (wybór źródeł)” zawierająca relacje i fotografie z tych tragicznych wydarzeń. Książkę w wersji elektronicznej można pobrać tutaj.
